Dlaczego idealny system RPG nie istnieje

„Każdy, kto wkręca się w RPG-i, przechodzi etap poszukiwania idealnego systemu. Takiego, który rozwiąże problemy przy stole, pogodzi różne style grania, usunie konflikty między Mistrzem Gry a graczami i sprawi, że każda sesja będzie »dobra z definicji«.” Adam Ponikiewski nazywa to przekonanie napędem nieustannej pogoni za nowymi podręcznikami i stawia mocną tezę: w praktyce mamy do czynienia nie z rozwojem hobby, lecz z „eskapizmem systemowym – ucieczką od odpowiedzialności za realną jakość rozgrywki w stronę abstrakcyjnej obietnicy zapisanej w mechanice”.

Żeby to wyjaśnić, tekst sięga do modelu GNS i trzech kierunków projektowych, które można łączyć, ale nie da się w pełni pogodzić. Gamizm kładzie nacisk na mechanikę jako bezstronny zestaw reguł: liczą się balans, jasność zasad i mierzalny sukces lub porażka. Narratywizm skupia się na opowieści – wynik testu jest istotny nie dlatego, że oznacza sukces, lecz dlatego, jak wpływa na dalszy bieg historii. Symulacjonizm dąży do spójnego przedstawienia fikcyjnej rzeczywistości: „jeśli coś jest niebezpieczne, pozostaje takie zawsze; jeśli coś ma konsekwencje, są one stałe i przewidywalne”.

Sprzeczność jest wbudowana. Mechanika dająca graczowi wysoką kontrolę nad wynikiem testów osłabia poczucie realizmu i ryzyka; mechanika bezwzględnie symulująca świat niszczy dramaturgię; system naginający zasady w imię opowieści zostaje systemem bez wyzwań. Stąd zdanie, które warto powiesić nad stołem: „»Systemy do wszystkiego« zazwyczaj kończą jako systemy do niczego”, produkując „szum mechaniczny”, w którym założenia projektowe wzajemnie się sabotują, a gracze i Mistrzowie Gry frustrują się, bo system obiecuje jedno, a dostarcza drugie.

Najciekawszy fragment to porównanie heroic i low fantasy. W heroic projektanci najczęściej tworzą mechaniki, które w żaden sposób nie przewidują porażki: liczby eskalują, punkty życia stają się abstrakcyjnym zasobem, magia jest bezpiecznym narzędziem o przewidywalnym koszcie, a śmierć przestaje być realną konsekwencją, bo zawsze można poprosić bóstwo o wskrzeszenie kompana. Low fantasy bywa paradoksalnie bliżej „doskonałości projektowej” – nie dlatego, że jest lepsze, ale dlatego, że jest uczciwe wobec własnych ograniczeń: wysoka śmiertelność, trwałe obrażenia, ryzykowna magia (jak zasady manifestacji w WFRP 4ed, gdzie zwykły rzut potrafi skwaśnić mleko w okolicy) i poziomy rozwój postaci. Satysfakcja płynie w jednym z narracji mocy, w drugim z przetrwania – i te modele są po prostu niekompatybilne, bo „nie da się jednocześnie zagwarantować poczucia kontroli i niepewności”. Zamiast pytać, który system jest najlepszy, autor proponuje pytanie o to, na jakie kompromisy jesteśmy gotowi pójść – i stawia „dolary przeciwko orzechom”, że system idealny nigdy nie powstanie.